دندان عقل

دندان‌های عقل، آخرین دندان‌های آسیابی هستند که معمولاً در اواخر نوجوانی یا اوایل دهه ۲۰ زندگی در می‌آیند. همه افراد دندان عقل ندارند و همه دندان‌های عقل باعث ایجاد مشکل یا نیاز به کشیدن نمی‌شوند. در واقع گاهی اوقات دندان عقل به‌درستی رشد می‌کند و هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما اغلب، دندان عقل در لثه یا استخوان فک گیر کرده و رشد نمی‌کند (دندان عقل نهفته). هنگامی که این اتفاق می‌افتد، می‌تواند منجر به عفونت، حفره، بیماری لثه و سایر مشکلات سلامت دهان شود. به همین دلیل است که بسیاری از دندانپزشکان حذف آنها را توصیه می‌کنند.

فارغ از نهفته یا نیمه نهفته بودن دندان عقل،آنها میتوانند در وضعیت‌های نامناسب دیگری باشند که در ادامه شرح میدهیم.

دندان عقل در تماس با عصب

دندان‌های عقل در اکثریت مواقع به صورت نهفته یا نیمه‌نهفته در داخل استخوان فک باقی می‌مانند و به دلیل کمبود فضا و شکل اناتومیک فک، جای قرارگیری آن‌ها متفاوت است. دسته ای از دندان‌های عقل به دلیل محل قرارگیری و شکل رویش یا شکل انحنای ریشه آن‌ها، نزدیک به عصب فک تحتانی، یا کاملا روی عصب فک هستند. این دندان‌ها اصطلاحا دندان عقل درگیر با عصب فک هستند.

دندان عقل روی عصب به دلیل محل قرارگیری تاج و ریشه و میزان چسبندگی دندان به عصب فک تحتانی، در 90 درصد مواقع دچار کیست و ضایعه می‌شود. عصب فک تحتانی، رشته عصبی است که به سایر دندان‌های فک پایین رشته‌های عصبی داده  و مسئولیت خونرسانی و زنده ماندن دندان‌ها را به عهده دارد.

از طرفی این عصب رشته عصبی است که به لب حس داده و حواس لب به خصوص لب تحتانی از این عصب نشات می‌گیرد. لذا اگر دندان عقل روی عصب یا دندان عقل نزدیک با عصب، عصب فک تحتانی را تحت فشار قرار دهد یا به دلیل نهفتگی و جای قرارگیری، دچار ضایعه یا تومور شود، عصب فک را نیز درگیر می‌کند و سایر دندان‌های فک پایین و لب بیمار به مرور زمان تحت تاثیر قرار می‌گیرند و حساس و دردناک می‌شوند.

دندان عقل فک‌جوش

آنکیلوز دندان عقل و به اصطلاح دندان عقل فک جوش که در دنیای دندانپزشکی نادر است، شامل آمیختگی ریشه دندان با استخوان اطراف است که از حرکت طبیعی و رویش دندان در حفره دهان جلوگیری می کند.  این همجوشی به دلیل وقفه در روند طبیعی رویش دندان و اتصال به استخوان رخ می دهد. از هدایت صحیح دندان به موقعیت مورد نظر خود در قوس دندانی جلوگیری می کند و منجر به اتصال غیر طبیعی بین ریشه دندان و استخوان اطراف می شود.
این وضعیت گیج کننده، رشد و نگهداری دندان را به چالش می کشد. محققان مدت‌هاست که درباره علت‌ ایجاد دندان فک جوش و بروز این عارضه آن بحث کرده‌اند، که تصور می‌شود متضاد پیچیده‌ای از استعداد ژنتیکی و عوامل محیطی است. 
اعتقاد بر این است که چندین عامل در ایجاد آن نقش دارند:
  • تاثیر ژنتیک در ایجاد دندان فک جوش:
 استعداد ژنتیکی ممکن است در انکیلوزدندان نقش داشته باشد. تغییرات در ژن‌های مربوط به رشد دندان، بازسازی استخوان و پاسخ‌های ایمنی می‌تواند بر احتمال ایجاد آنکیلوز دندان تأثیر بگذارد.
  • ابتلا به التهاب و تروما: 
التهاب یا ضربه موضعی به بافت‌های اطراف دندان در حال رشد می‌تواند روند طبیعی رویش و چسبندگی را مختل کند. این اتفاق می تواند منجر به فعل و انفعالات غیر طبیعی بین دندان و استخوان اطراف شود. و در نتیجه فرد دچار دندان فک جوش می‌شود.
  • نبود فضای کافی در فک و یا لثه:
اگر فضای کافی در فک وجود نداشته باشد، با فشار آمدن به برخی از دندان‌ها احتمال بروز این عارضه وجود دارد.
  • سیگنال دهی سلولی نابجا:
 مسیرهای پیام رسانی پیچیده شامل سلول هایی به نام استئوکلاست ها و استئوبلاست ها مسئول جذب و تشکیل استخوان در طول رویش دندان هستند. اختلال در تنظیم این فرآیندها می تواند به انکیلوز دندان کمک کند. و اگر زمان و توالی رویش دندان و تشکیل ریشه مختل شود، آنکیلوز ممکن است رخ دهد. اگر ریشه دندان قبل از رویش کامل ایجاد شود، ممکن است قبل از رسیدن به موقعیت مورد نظر خود به استخوان جوش بخورد.
 

دندان عقل در تماس با سینوس

 نزدیکی دندان عقل به سینوس که در فک بالا رخ می‌دهد، هنگامی رخ می‌دهد که ریشه های دندان عقل فک بالا نزدیک به سینوس فک بالا قرار دارند یا در برخی موارد ممکن است به داخل سینوس فک بالا نفوذ کنند.

نزدیکی دندان عقل به سینوس می تواند در بین افراد متفاوت باشد. در اغلب موارد، ریشه های دندان عقل فک بالا، دور از سینوس قرار دارد و مجاورت قابل توجهی با سینوس نخواهد داشت. این وضعیت ایده آل در نظر گرفته می شود. در مقابل ریشه دندان عقل ممکن است بسیار نزدیک به سینوس اما بدون تماس مستقیم، باشد؛ در این شرایط جراحی دندان عقل ممکن است، لزوماً مشکلاتی ایجاد نکند، اما برای تشخیص زودهنگام و درمان معایینه مستمرامری ضرروری است.
از موارد بعدی که ما شاهد آن هستیم، هنگامی است که ریشه های دندان عقل، بدون نفوذ به داخل فضای سینوس، تنها در تماس با سینوس  هستند . اصطلاحا در نزدیکی  کف سینوس فک بالا بلند شوند یا به آن فشار وارد کنند. این وضعیت نیاز به نظارت دقیق توسط متخصص جراحی فک و صورت دارد، و در صورت دردهای مزمن دندان عقل و دردهای سینوزیت نیاز به جراحی دندان عقل نزدیک به سینوس وجود دارد.  در موارد شدیدتر، ریشه های دندان عقل ممکن است در واقع به سینوس ماگزیلاری نفوذ کند. این وضعیت به عنوان “ارتباط سینوسی” شناخته می شود و خطر بیشتری از عوارض، از جمله احتمال عفونت سینوسی را به همراه دارد.
اگر دچار مشکلات سینوسی هستید و دارو های آلرژی و درمان های مرتبط کمکی به شما نمی‌کند، یک احتمال که ممکن است نادیده گرفته شده باشد، درد و حساسیت وعارضه ناشی از دندان عقل می‌باشد، چرا که وضعیت دهان و دندان می‌تواند بر وضعیت سینوس‌ها تأثیر بگذارد (و بالعکس). با رشد دندان عقل فک بالا، ریشه ها می‌توانند موجب فشار به سینوس های فک بالا شوند، اگر دندان عقل تا حدی رویش کند و بافت لثه ای ایجاد کند، می تواند به عنوان تله ای برای ذرات غذا و باکتری ها عمل کند و در نهایت موجب عفونت سینوس و سینوزیت گردد؛ و علائمی اعم از: تب، عفونت سینوس، سردرد های سینوسی مداوم، درد دندان عقل، ترشح از بینی، بوی بد دهان و علائم آلرژی خواهد داشت.